ASIAD Nagoya đã bế mạc.
Đoàn thể thao Trung Quốc giành 169 HCV, 89 HCB, 83 HCĐ, thành tích tốt nhất trong lịch sử khi thi đấu ở nước ngoài.
Nhưng lật sang mặt bên kia của bảng tổng sắp huy chương: bóng đá, bóng rổ, bóng chuyền, 6 nội dung, chỉ 1 HCV.
Tấm HCV đó, không có gì bất ngờ, thuộc về đội bóng chuyền nữ.
Ba môn bóng lớn là những môn tập thể có nền tảng quần chúng rộng nhất, giá trị thương mại cao nhất và được chú ý tập trung nhất trên toàn cầu.
Trong 169 tấm HCV, vì sao chỉ có 1 tấm đến từ ba môn bóng lớn?
Câu hỏi này không phải đến Nagoya mới bắt đầu xuất hiện.
I. Một tấm HCV đơn độc trở thành tấm khiên che mặt duy nhất
Ngày 22/9, tại Công viên Thể thao thành phố Komaki, bóng chuyền nữ Trung Quốc thắng đậm Nhật Bản 3-0, với các set 25-19, 25-20, 25-23.
Ba lần vô địch liên tiếp, giành tấm HCV ASIAD thứ 10 trong lịch sử đội.
Thực ra, trận đấu này thắng không hề dễ dàng.
Ở set ba, có lúc đội bị dẫn 8 điểm, nhờ hai lượt giao bóng của Cung Tường Vũ và những điểm ghi liên tiếp của Ngô Mộng Khiết ở cuối set mới lội ngược dòng thắng 25-23.
Một đội hình có độ tuổi trung bình chưa đến 22 đã đứng vững trước áp lực trên sân khách.
Không lâu trước đó, ở trận chung kết Giải vô địch châu Á, bóng chuyền nữ Trung Quốc thua Thái Lan 2-3, để tuột mất tấm vé trực tiếp dự Olympic.
Tinh thần bóng chuyền nữ liên tục bị nghi ngờ, cách sắp xếp đội hình của Triệu Dũng hứng chịu chỉ trích trên diện rộng.
22 ngày sau, ở bán kết họ thắng Thái Lan 3-2 để cởi bỏ khúc mắc, rồi thắng thuyết phục Nhật Bản ở chung kết để lên ngôi.
Nhân Dân Nhật Báo đặt tiêu đề: "Bóng chuyền nữ Trung Quốc đã thắng trận lật ngược thế cờ như thế".
Sau trận, Cung Tường Vũ tháo tấm HCV của mình và đeo lên cổ Triệu Dũng.
Bóng chuyền nữ vô địch, không ai bất ngờ.
Chính sự không bất ngờ ấy lại khiến tấm HCV này trở thành điểm sáng duy nhất của ba môn bóng lớn, đồng thời cũng là tấm khiên che mặt duy nhất.
II. Bóng rổ thất bại, hết trận này đến trận khác
Ngày 18/9, đội tuyển bóng rổ nam Trung Quốc thua Nhật Bản 77-97, lập kỷ lục thua cách biệt lớn nhất trong lịch sử đội tại ASIAD.
Đội Nhật Bản dùng nòng cốt là các cầu thủ trẻ, chỉ tập luyện cùng nhau 8 ngày. Đội Trung Quốc đã tập trung khép kín hơn 130 ngày.
Ở vòng loại World Cup, họ thua Nhật Bản 73-92, cách biệt 19 điểm; 78 ngày sau, cách biệt tăng từ 19 lên 20.
Điều đau lòng nhất không phải là 20 điểm, mà là nó xé tan chút ảo tưởng cuối cùng — không đánh lại đội hình chính, chẳng lẽ còn không đánh lại đội hình hai, đội hình ba?
Tân Hoa Xã cho rằng trận thua này không phải sơ suất ngẫu nhiên, mà là sự bộc lộ tập trung của những điểm yếu về năng lực và khoảng cách về hệ thống được tích tụ lâu dài.
Tạp chí Bán Nguyệt Đàm còn nói nặng hơn: triết lý chiến thuật tụt hậu rõ rệt.
Không phải "cần nâng cao", không phải "vẫn cần cố gắng", mà là "tụt hậu rõ rệt".
Mấy chữ này còn tàn nhẫn hơn bất kỳ tỷ số nào.
Tiếp đó, ở trận tranh HCĐ, bóng rổ nam Trung Quốc thua Iran 70-79, xếp thứ 4.
Đây là thành tích ASIAD tệ thứ hai trong lịch sử đội, chỉ sau vị trí thứ 5 tại Incheon năm 2014.
12 năm trước ở Incheon, họ liên tiếp thua Nhật Bản và Iran; 12 năm sau tại Nagoya, kịch bản không thay đổi một chữ.
Quách Sĩ Cường nói mùa hè này mọi người đều rất vất vả.
Sự vất vả không thể trở thành tấm khiên che mặt, ngược lại còn cho thấy: vấn đề từ lâu đã không thể giải quyết bằng thời gian tập trung huấn luyện.
Thôi Vĩnh Hy nói không biết phải nói gì, vấn đề rebound vẫn luôn chưa được giải quyết.
Đổng Lộ thì hỏi thẳng hơn:
Những gì đã tập có được thể hiện ra không? Nếu đã thể hiện ra thì trình độ chỉ đến thế, có hừng hực khí thế cũng vô ích; nếu chưa thể hiện ra thì nên hỏi xem huấn luyện viên dẫn dắt thế nào.
Bóng rổ nữ cũng không thoát khỏi. Ở bán kết ngày 25/9, đội tuyển bóng rổ nữ Trung Quốc bị Hàn Quốc lội ngược dòng với tỷ số 80-85.
Có lúc dẫn trước nhiều nhất 7 điểm, cả trận ném ba điểm 13 lần không trúng quả nào, lần đầu tiên sau 32 năm không vào được chung kết.
Sau đó, ở trận tranh hạng ba, họ thắng Đài Bắc Trung Hoa 77-64, giành một tấm HCĐ.
Tại lễ trao giải, Vương Tư Vũ và Dương Thư Dư đã tháo tấm HCĐ khỏi cổ và cầm trên tay.
Không phải vì không tôn trọng bục nhận giải, mà là vì không cam lòng.
8 năm trước tại Jakarta, bóng rổ Trung Quốc giành trọn cả 4 HCV môn bóng rổ ASIAD.
8 năm sau tại Nagoya, cả đội nam lẫn đội nữ đều không vào chung kết, bóng rổ 3x3 nam và nữ đều dừng bước ở tứ kết.
Bóng rổ hướng tới chức vô địch, kết quả là trắng tay ở cả bốn nội dung, một dây leo kết ra bốn quả mướp đắng.
Báo Nam Phương Đô Thị tổng kết chỉ bằng một câu: bóng rổ Trung Quốc đã nộp bảng thành tích tệ nhất trong lịch sử ASIAD.
III. Ba trận thua trong một ngày, tạo nên ngày đen tối nhất
Ngày 2/10 được nhiều người hâm mộ gọi là ngày đen tối nhất.
Bóng đá nữ, bóng chuyền nam, đội tuyển bóng đá nam quốc gia — ba đội lần lượt thất bại trong cùng một ngày.
2 giờ chiều, đội tuyển bóng đá nữ Trung Quốc thua Hàn Quốc 0-1, xếp thứ 4.
Từ nhà vô địch Asian Cup đến vị trí thứ 4 ASIAD, chưa đầy năm năm.
Sau trận thua Triều Tiên 0-2 ở bán kết, chiếc ghế của huấn luyện viên trưởng Milicic đã bật còi báo động.
Ở trận bán kết bóng chuyền nam diễn ra vào buổi tối, bóng chuyền nam Trung Quốc thua Nhật Bản 2-3, set quyết định 13-15.
Năm set giằng co, có lúc bị dẫn 1-2, họ kiên cường gỡ hòa, nhưng cuối cùng gục ngã ở vài điểm cuối cùng, không thể vào chung kết.
Cùng tối hôm đó, tại trận giao hữu ở sân bóng Long Hưng, Trùng Khánh, đội tuyển bóng đá nam Trung Quốc lần đầu tiên thua Palestine với tỷ số 0-5.
Không sai, chính là quốc gia bị chiến tranh tàn phá nặng nề ấy.
Trên khán đài vang lên tiếng la ó; sau trận, các trụ cột của đội tránh né ống kính, cầu thủ 17 tuổi Triệu Tùng Nguyên một mình đối diện truyền thông, một mình gánh hết mọi câu hỏi.
Cảnh tượng khó coi này đã leo lên danh sách tìm kiếm nóng.
Ngay tối đó, Tân Hoa Xã đăng bài bình luận với tiêu đề "0-5, thêm một hồi chuông cảnh tỉnh cho bóng đá Trung Quốc".
Người hâm mộ Palestine ăn mừng cuồng nhiệt trong phần bình luận, có người để lại lời nhắn: gọi đội Brazil đến đá với chúng tôi đi.
Ba trận thua trong một ngày, ba môn bóng lớn của Trung Quốc tập thể thất thủ trong ngày hôm đó.
IV. Bất ngờ ngoài dự liệu
Ở trận tranh HCĐ diễn ra ngày 3/10, bóng chuyền nam Trung Quốc thua Pakistan 0-3, lỡ hẹn với huy chương.
Trận đấu này đã giúp Pakistan lần đầu tiên sau 64 năm trở lại bục nhận giải ASIAD.
Nhưng chiều cùng ngày, tại sân vận động Toyota ở Nagoya, một đội tuyển Trung Quốc khác đã bước ra sân đấu.
Ở trận tranh HCĐ bóng đá nam, Trung Quốc và Uzbekistan hòa 2-2 sau thời gian thi đấu chính thức.
4 phút bù giờ, hai bên không có thêm bàn thắng, trận đấu bước vào loạt sút luân lưu.
Lý Hạo đứng trên vạch vôi, ở lượt thứ nhất và lượt thứ ba, anh cản phá hai quả phạt đền.
Lưu Hạo Phàm sút hỏng ở lượt đầu tiên, sau đó đội Trung Quốc thực hiện thành công cả 4 lượt, thắng 4-3 trong loạt sút luân lưu.
Sau trận, Lý Hạo nói: đến loạt sút luân lưu thì ai thắng được chúng tôi? Tôi biết chắc họ không thể thắng chúng tôi.
Kể từ Bangkok 1998, bóng đá nam Trung Quốc chưa từng đứng trên bục nhận giải ASIAD.
Đây là lần đầu tiên vào bán kết và lần đầu tiên giành huy chương kể từ khi môn bóng đá chuyển sang thể thức U23 tại Busan 2002.
Antonio lao vào sân, nhấc bổng Lý Hạo lên.
Nhà cầm quân người Tây Ban Nha này nói: ngay lúc này, tôi là huấn luyện viên trưởng hạnh phúc nhất thế giới.
Đội trưởng Ngô Hy nói tấm HCĐ này có được là nhờ mọi người đồng lòng như một.
Trong phòng thay đồ, các cầu thủ vừa hát vừa nhảy, Lý Hạo cười nói huấn luyện viên trưởng nhảy hăng nhất.
Bình luận viên Hạ Vĩ của CCTV xúc động: "Chúc mừng đội tuyển Trung Quốc, câu này tôi đã nói với rất nhiều đội, nhưng lần này xin gửi tới đội tuyển bóng đá nam."
Lưu Kiến Hoành nói: trong giai đoạn đau khổ nhất của bóng đá Trung Quốc, tấm HCĐ này đã mang lại chút ánh sáng cho những người đang ở trong bóng tối.
Có người còn đề nghị để Lý Hạo làm người cầm cờ tại lễ bế mạc ASIAD.
Tấm HCĐ này của bóng đá nam là thành tích tốt nhất ở các nội dung nam của ba môn bóng lớn, tốt hơn bóng rổ nam, tốt hơn bóng chuyền nam.
Đội tuyển bóng đá nam Trung Quốc, đội từng thậm chí không có chỗ trên các tấm áp phích quảng bá ba môn bóng lớn, đã trở thành "học sinh giỏi" trong ba môn bóng lớn nam.
Nhưng một tấm HCĐ không thể ngăn được đà tuột dốc tổng thể của ba môn bóng lớn.
V. Rốt cuộc tất cả là vì sao
169 tấm HCV, ba môn bóng lớn chỉ đóng góp một.
Đằng sau sự tương phản này không phải là thắng thua của một trận đấu nào đó, mà là điểm yếu mang tính hệ thống của cả một thể chế ở các môn tập thể.
Trước hết, hãy nhìn vào lực lượng đào tạo trẻ: số cầu thủ bóng chuyền nam đăng ký của Trung Quốc chưa đến 200 người.
Có người nói, đó là chọn 12 người từ 100 người, còn đối thủ chọn 12 người từ 100 đội.
Con số đăng ký của bóng đá và bóng rổ trông khá hơn, nhưng số cầu thủ trẻ thực sự nằm trong hệ thống huấn luyện ổn định vẫn chênh lệch hàng bậc so với Nhật Bản và Hàn Quốc.
Tiếp theo là mảnh đất giải vô địch quốc gia: chính sách ngoại binh của CBA nhiều lần thay đổi, khả năng xử lý những pha bóng quyết định của cầu thủ nội chưa bao giờ được rèn luyện thực sự.
Ở B.League Nhật Bản, ngoại binh có thời gian thi đấu nhiều hơn, cầu thủ nội trưởng thành trong môi trường tranh chấp cường độ cao hơn.
Tỷ lệ ném ba điểm trong tổng số cú ném ở WCBA chỉ là 34%, trong khi xu hướng của bóng rổ nữ thế giới là ngày càng nhiều cú ném từ ngoài vòng.
Bóng rổ nữ ném ba điểm 13 lần không trúng quả nào tại ASIAD không phải là ngẫu nhiên.
Cuối cùng là logic thể chế: tư duy "công trình hóa" của thể thao Trung Quốc hiệu quả đến đáng sợ ở các môn cá nhân.
Nhảy cầu, cử tạ, bóng bàn — với cơ chế toàn quốc tập trung nguồn lực, có thể liên tục sản sinh HCV một cách ổn định.
Nhưng ba môn bóng lớn là những môn tập thể phụ thuộc nhiều nhất vào nền tảng quần chúng, mảnh đất giải đấu và hệ thống đào tạo trẻ, cũng chính là lĩnh vực mà tư duy công trình hóa khó bao phủ nhất.
Môn cá nhân có thể dựa vào tập trung huấn luyện để ra thành tích, môn tập thể thì không.
130 ngày tập trung khép kín không đánh lại 8 ngày tập luyện tạm thời — sự so sánh này đã nói lên tất cả.
Kể từ ASIAD Bắc Kinh 1990, khi cả sáu nội dung đều được tổ chức, chỉ có Incheon 2014 là tệ hơn năm nay.
1 HCV, 2 HCĐ, 3 lần xếp thứ 4 — đó chính là bảng thành tích của ba môn bóng lớn tại Nagoya.
Bóng chuyền nữ đúng như dự đoán, bóng rổ gây thất vọng nhất, bóng đá nam lại trở thành bất ngờ lớn nhất.
Bản thân thứ tự sắp xếp này đã là sự khái quát chính xác nhất về ba môn bóng lớn của Trung Quốc.
Tấm HCV soi sáng bục nhận giải, nhưng cũng soi rõ cái bóng dài phía sau ba môn bóng lớn.
Tấm HCĐ đã phải chờ đợi 28 năm ấy là tín hiệu của sự bật lên sau khi chạm đáy, hay lại chỉ là một lần thoáng qua như hoa quỳnh?
Chúng ta đã chứng kiến bất ngờ, cũng đã chứng kiến nỗi thất vọng; khó khăn của ba môn bóng lớn sẽ không biến mất cùng với sự khép lại của ASIAD.