Được bên ngoài gọi là "nữ hoàng" khi mới 18 tuổi, sức thống trị như vậy không nhiều trên đấu trường thể thao đỉnh cao, và Nghiêm Tử Di 18 tuổi 4 tháng đang viết nên một câu chuyện huyền thoại như thế.
Tối 27/9 theo giờ Bắc Kinh, trên sân điền kinh ASIAD Aichi-Nagoya, "cô bé" Nghiêm Tử Di — mới bước vào đấu trường người lớn chưa lâu — đã phá kỷ lục đại hội ngay lần ném đầu tiên ở nội dung ném lao nữ, và cuối cùng chỉ với duy nhất một lần ném đã giành HCV tại kỳ ASIAD này.
"Không ngờ có thể 'tan ca' chỉ với một lần ném, thực ra kế hoạch của tôi là ném tốt hai lần đầu." Bước vào khu vực phỏng vấn hỗn hợp sau cuộc thi, khóe mắt Nghiêm Tử Di vẫn còn ngấn lệ, khi trả lời câu hỏi của phóng viên cô có chút căng thẳng và ngượng ngùng, tạo nên sự tương phản rõ rệt với khí chất bá đạo của cô trên sân đấu.
Từ việc phá kỷ lục châu Á vào tháng 5, đến bốn lần vô địch liên tiếp ở Diamond League và giành chức vô địch chung cuộc của năm, Nghiêm Tử Di đã làm chấn động làng thể thao Âu Mỹ bằng từng cú ném, cũng khiến thế giới điền kinh bắt đầu mong chờ cô sẽ còn ném ra những thành tích khó tin đến mức nào trong tương lai.
"Từ năm ngoái đến nay, chúng tôi gần như không về nhà, khoảng thời gian này vẫn khá mệt mỏi, các huấn luyện viên và VĐV đều rất vất vả." Sau cuộc thi, huấn luyện viên của Nghiêm Tử Di là Lư Tú Vinh cũng kể với phóng viên The Paper về những khó khăn trên chặng đường năm nay. Trước kỳ ASIAD này, vị huấn luyện viên lâu năm luôn đồng hành cùng Nghiêm Tử Di cũng đã chia sẻ câu chuyện trưởng thành của hai cô trò, tiết lộ Nghiêm Tử Di "một lần ném đăng quang" đã được rèn luyện như thế nào.
Trước khi một lần ném giành HCV, cô đã làm chấn động làng thể thao Âu Mỹ
Ngày diễn ra chung kết ném lao nữ, mưa ở Nagoya không ngớt từ buổi chiều. Mấy ngày này, những cơn mưa thu lúc có lúc không đã trở thành rắc rối lớn nhất của các VĐV điền kinh. Đường chạy trơn trượt càng là thử thách lớn đối với Nghiêm Tử Di, người vừa bị chấn thương trong một cuộc thi cách đây không lâu.
Trên thực tế, trước khi cuộc thi bắt đầu, theo một người thạo tin tiết lộ, "trong đội có tin Nghiêm Tử Di có thể sẽ bỏ thi, cần chuẩn bị sẵn cho khả năng này". Tuy nhiên, khi cuộc thi bắt đầu, Nghiêm Tử Di vẫn bước lên sân đấu. Dốc sức chạy đà, vung tay, bước dài ném lao... Nghiêm Tử Di ném cây lao đi bằng động tác mượt mà, cùng tiếng thét lớn, cây lao xé toạc bầu trời đêm mưa trên sân đấu Nagoya, sau đó là tiếng kinh ngạc đồng loạt của cả khán đài.
70m46, ngay lần ném đầu tiên trong trận chung kết ở lần ra mắt ASIAD, Nghiêm Tử Di đã viết lại kỷ lục đại hội do tên tuổi lớn Lưu Thi Dĩnh lập tại ASIAD Jakarta 2018, và một mạch nâng kỷ lục ASIAD thêm 4m37.
Sau đó, Nghiêm Tử Di khoác áo lông vũ và không bước lên đường chạy đà nữa, một mặt là vì cân nhắc tình trạng cơ thể, mặt khác cũng vì các đối thủ đều không đủ khả năng lay chuyển thành tích này. Ngay cả nhà vô địch Olympic Paris, tên tuổi lớn của nước chủ nhà Kitaguchi Haruka, cũng phải đến lần ném thứ tư mới vượt 60m, và chỉ ở lần ném cuối cùng mới giành HCB với 62m70, thành tích tốt nhất của cô trong đêm này kém Nghiêm Tử Di gần 8m.
"Không thể vỗ ngực nói (mình mạnh hơn), vì mọi người đều đuổi theo nhau, đều là mục tiêu tôi cần đuổi kịp." Sau cuộc thi, Nghiêm Tử Di cũng nói về cuộc đối đầu giữa cô và Kitaguchi Haruka, "Mọi người đều rất giỏi."
Tuy nhiên, kể từ khi viết lại kỷ lục châu Á và kỷ lục trẻ thế giới (dưới 20 tuổi) vào tháng 5 năm nay, Nghiêm Tử Di 18 tuổi đã bắt đầu vượt qua Kitaguchi Haruka 28 tuổi về mức độ được chú ý, mức độ được bàn tán cũng như độ "nóng" ở khả năng vô địch các giải đấu.
Nếu nói cú ném 71m74 tại chặng Hạ Môn Diamond League hồi tháng 5 mới chỉ khiến nhiều người trầm trồ rằng "cô bé" này rất có thể trở thành "đối thủ mạnh nhất" của Kitaguchi Haruka trong nhiều năm tới; thì những chức vô địch liên tiếp sau đó từ Oslo đến Paris rồi Monaco, cộng thêm thành tích 68m42 phá kỷ lục giải tại chung kết Diamond League của năm ở Brussels đầu tháng 9, đã khiến làng thể thao thế giới bắt đầu nhận ra rằng ném lao nữ rất có thể sắp bước vào một kỷ nguyên mới.
Ngay trước khi trận chung kết ném lao nữ ASIAD này bắt đầu, Ủy ban Olympic Quốc tế cũng đặc biệt chú ý tới cuộc đối đầu giữa hai VĐV mạnh này, và đăng bài trên trang chủ cho biết: "Tại Nagoya, đối mặt với Kitaguchi Haruka giàu kinh nghiệm, Nghiêm Tử Di vẫn chiếm ưu thế về độ dày thành tích."
"Cô bé" bướng bỉnh cũng từng muốn bỏ cuộc
Trên thực tế, đây là lần thứ ba Kitaguchi Haruka và Nghiêm Tử Di đối đầu trong vòng một tháng. Tại giải World Athletics Ultimate Championship hai tuần trước, do bị chấn thương trong cuộc thi, Nghiêm Tử Di cuối cùng để thua Kitaguchi Haruka với thành tích 68m05 so với 68m92. Giờ đây, cô chỉ dùng một lần ném để đánh bại đối thủ. Sau cuộc thi, Nghiêm Tử Di tự nói: "Cuộc thi cách đây không lâu không giành được hạng nhất, cảm thấy đã phụ kỳ vọng của mọi người, giờ áp lực cuối cùng cũng được giải tỏa."
Dù Nghiêm Tử Di nói chấn thương không nghiêm trọng, nhưng chỉ có cô tự biết để bước lên sân đấu ASIAD trơn trượt này cần chịu đựng bao nhiêu áp lực về thể chất và tâm lý. Theo lời huấn luyện viên của Nghiêm Tử Di là Lư Tú Vinh: "Tôi rất khâm phục tính cách bướng bỉnh này của con bé."
Huấn luyện viên Lư Tú Vinh cho phóng viên The Paper biết, từ khi phát hiện Nghiêm Tử Di vào học kỳ hai lớp năm, đến lớp sáu đưa cô chính thức vào trường thể dục thể thao Ninh Ba, rồi đến nay mới học lớp mười đã có thể giành HCV ở các giải toàn quốc, thậm chí trên sân khấu quốc tế, Nghiêm Tử Di không phải kiểu VĐV có năng khiếu rất cao theo nghĩa truyền thống, "quan trọng hơn là sự chăm chỉ và khổ luyện của cô ấy".
Giống như trải nghiệm trưởng thành của nhiều VĐV xuất sắc, Nghiêm Tử Di thực ra khi mới tiếp xúc với tập luyện thể thao đỉnh cao cũng từng muốn bỏ cuộc. Huấn luyện viên Lư Tú Vinh vẫn còn nhớ, sau khi chính thức vào trường thể thao tập luyện từ lớp sáu, không lâu sau Nghiêm Tử Di đã "xin nghỉ về nhà" với cô, "Tôi vốn tưởng con bé chỉ xin nghỉ, kết quả về nhà mấy ngày rồi không quay lại nữa. Sau đó gọi điện cho mẹ Nghiêm Tử Di mới biết, họ đã sắp xếp giáo viên dạy kèm các môn văn hóa rồi."
Huấn luyện viên Lư Tú Vinh đã làm công tác tư tưởng không ít, cuối cùng mới "thuyết phục" được bố mẹ Nghiêm Tử Di và bản thân Nghiêm Tử Di.
"Nhưng khi đó chỉ đơn thuần cảm thấy quá mệt nên không muốn tập nữa." Tại giải vô địch điền kinh toàn quốc tháng 8 năm ngoái, sau khi thi đấu trong tình trạng chấn thương và phá kỷ lục trẻ thế giới (dưới 20 tuổi) do chính mình nắm giữ, Nghiêm Tử Di từng kể với phóng viên The Paper về quãng thời gian đó. Theo lời cô, bản thân cũng có lúc "muốn lười biếng", nhưng đã không còn nghĩ tới việc từ bỏ thể thao nữa, "Giờ đã quen rồi, có thể chấp nhận sự mệt mỏi như vậy, hơn nữa nếu không tập thể thao, chắc chắn tôi cũng sẽ không được tiếp xúc với nhiều người và những điều khác biệt đến vậy."
Năm 2023 là năm then chốt đối với Nghiêm Tử Di và Lư Tú Vinh. Tháng 4 năm đó, cô đạt tiêu chuẩn VĐV cấp một quốc gia tại vòng tuyển chọn điền kinh Đại hội Thể thao Học sinh Trung học Thế giới U15; tháng 8, cô lại giành HCV ném lao nữ và HCV đẩy tạ tại Đại hội Thể thao Học sinh Trung học Thế giới U15; đến tháng 11, tại Đại hội Thể thao Học sinh Thanh niên lần thứ nhất, cô giành HCV ném lao nữ nhóm trung học của môn điền kinh.
"Chính sau khi Đại hội Thể thao Học sinh Thanh niên ở Quảng Tây kết thúc, lãnh đạo và huấn luyện viên chúng tôi đã ngồi lại thảo luận, cảm thấy năng khiếu đẩy tạ của con bé không bằng ném lao, nên quyết định cho con bé chuyên ném lao." Trước ngã ba lựa chọn, huấn luyện viên Lư Tú Vinh đã cân nhắc áp lực của việc thi đấu nhiều nội dung đối với Nghiêm Tử Di cũng như sự phát triển trong tương lai, "Xét tổng hợp một loạt yếu tố như điều kiện thể chất và sức bật của con bé, tôi tin ném lao sẽ mang lại sự phát triển lâu dài hơn so với đẩy tạ."
Tích lũy dày, bùng nổ mạnh, dự định để dành kỷ lục tiếp theo cho giải vô địch thế giới Bắc Kinh
Nghiêm Tử Di từng nói, ở những thời điểm then chốt trong sự nghiệp thể thao, cô luôn rất tin tưởng huấn luyện viên Lư Tú Vinh. Và lựa chọn thận trọng của vị huấn luyện viên lâu năm này quả thực đã giúp "cô bé" thể hiện được tố chất trở thành "nữ hoàng ném lao".
"Năm 2024 thi đấu 11 giải, phần lớn thành tích thực ra đều ổn định trên 60m, hơn nữa để giảm bớt gánh nặng mà việc ném gây ra cho Nghiêm Tử Di đang trong giai đoạn phát triển cơ thể, về cơ bản con bé đều hoàn thành mục tiêu chúng tôi đề ra trong ba lần ném đầu." Huấn luyện viên Lư Tú Vinh thẳng thắn cho biết, khi đó theo bà, Nghiêm Tử Di đã có năng lực đứng trên các giải đấu lớn thế giới, nhưng do giới hạn độ tuổi của giải vô địch thế giới và Olympic, Nghiêm Tử Di đành lỡ danh sách dự thi, "Tiếc nuối chắc chắn là có, nếu được tham dự Olympic Paris, với phong độ của con bé, thực sự có cơ hội tranh một vị trí trên bục trao giải."
Đáng nói là trong thời gian diễn ra Olympic Paris, Nghiêm Tử Di đã xem thi đấu trước màn hình TV tại trường thể dục thể thao Ninh Ba. Khi được hỏi về sự tiếc nuối vì không được tham dự, Nghiêm Tử Di khi đó đã bộc lộ sự ngây thơ, đáng yêu của tuổi mới lớn, "Chắc chắn có chút tiếc nuối, nhưng nghe mọi người về kể là khi đó cũng rất vất vả, điều kiện tập luyện và chuẩn bị đều không tốt lắm, cảm thấy mình không đi được thì cũng không phải vất vả như vậy."
Lư Tú Vinh cho rằng, Nghiêm Tử Di 18 tuổi vẫn còn con đường rất dài phía trước, vì vậy hiện tại quan trọng hơn thành tích là tránh chấn thương, "Con bé bây giờ còn nhỏ, con đường sau này còn rất dài, tránh chấn thương là điều cần giải quyết đầu tiên. Sau đó là kiểm soát cân nặng một chút, giảm bớt đi một ít, như vậy cũng có ích cho việc phòng ngừa chấn thương. Ngoài ra là tập luyện khoa học, và tăng cường sự phối hợp giữa huấn luyện viên và VĐV."
Nói về tương lai, Nghiêm Tử Di và huấn luyện viên Lư Tú Vinh thực ra đều tỏ ra vừa kiên nhẫn vừa tự tin. Huấn luyện viên Lư Tú Vinh nói: "Trong tương lai, hy vọng con bé có thể bước lên bục trao giải Olympic."
Còn Nghiêm Tử Di khi nói về tương lai lại một lần nữa toát lên khí chất bá đạo, "Tôi có thể mở ra một kỷ nguyên mới, bởi tôi còn trẻ, tôi còn nhiều thời gian hơn, nhiều cơ hội hơn."
Trong khu vực phỏng vấn hỗn hợp ở Nagoya, cô nói muốn để dành cơ hội phá kỷ lục thế giới cho đấu trường quan trọng hơn, "Tôi dự định để dành cơ hội (phá kỷ lục thế giới) cho giải vô địch thế giới Bắc Kinh, mời mọi người chờ đợi màn thể hiện của tôi tại giải vô địch thế giới Bắc Kinh."
Phóng viên The Paper Mã Tác Vũ
